Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

2021-02-26 14:15:00 Chia sẻ

Tăng cường hệ thống miễn dịch chính là tăng cường sức đề kháng. Vậy làm thế nào để tăng cường sức đề kháng

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

1. Hệ thống miễn dịch là gì?

Hệ thống miễn dịch (tên Tiếng Anh là Immune System) là hệ thống bảo vệ cơ thể vật chủ khỏi những “kẻ xâm lược” bên ngoài gồm vi trùng (như vi khuẩn, vi rút và nấm) và độc tố (hóa chất được tạo ra bởi vi khuẩn). Hệ thống miễn dịch có thể được kích hoạt bởi những thứ mà cơ thể không nhận ra, chúng được gọi là kháng nguyên. Ví dụ về các kháng nguyên bao gồm các protein trên bề mặt của vi khuẩn, nấm và vi rút.

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

Hệ thống miễn dịch được tạo thành từ các cơ quan, mạng lưới tế bào và nhiều loại protein khác nhau và hoạt động cùng nhau. Các tế bào của hệ thống miễn dịch nằm ở khắp nơi trên cơ thể bao gồm:

  • Amidan cổ họng (hay còn gọi là Adenoids)
  • Tủy xương
  • Hạch bạch huyết
  • Mạch bạch huyết
  • Màng nhầy dịch vị đặt trung của ruột
  • Lách
  • Tuyến ức
  • Hạch hai bên cuống họng
  • Da
  • Niêm mạc mỏng bên trong mũi, họng và bộ phận sinh dục

Có 2 phần chính của hệ thống miễn dịch:

Hệ thống miễn dịch bẩm sinh

Hệ thống miễn dịch bẩm sinh (tên tiếng anh là native immunity system) là cơ chế miễn dịch tự nhiên được di truyền từ đời này sang đời khác giúp cơ thể luôn trong trạng thái sẵn sàng nhận diện và tấn công các vi sinh vật đang cố gắng xâm nhập và gây hại cho vật chủ. Hệ thống miễn dịch này được tạo thành từ da, giác mạc của mắt và màng nhầy nằm dọc theo đường hô hấp, đường tiêu hóa và đường sinh dục. Tất cả đều tạo ra các rào cản vật lý để giúp bảo vệ cơ thể con người, chống lại vi trùng có hại, ký sinh trùng (như giun) hoặc tế bào (như ung thư). Hệ thống miễn dịch hoạt động ngay từ khi chúng ta chào đời. Khi nhận ra một “kẻ xâm lược”, các tế bào của hệ thống bao quanh tác nhân gây hại này và giết nó ngay bên trong các tế bào của hệ thống miễn dịch (được gọi là phagocytes).

Khi nhận ra một “kẻ xâm lược”, các tế bào của hệ thống này bao quanh tác nhân gây hại này và giết nó ngay

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

Hệ thống miễn dịch thích ứng

Hệ thống miễn dịch thích ứng (tên Tiếng Anh là adaptive immunity system) là cơ chế miễn dịch sản sinh ra các kháng thể để chống lại các vi sinh vật gây mầm bệnh chỉ khi cơ thể tiếp xúc với vi khuẩn hoặc hóa chất đó. Đây còn gọi là quá trình tạo bộ nhớ miễn dịch, ghi nhớ kẻ thù trước đó và kịp thời sản sinh ra các kháng thể để tiêu diệt chúng. Hệ thống miễn dịch bẩm sinh và miễn dịch thích nghi (ứng) không hoạt động riêng lẻ mà phối hợp cùng nhau trong nhiệm vụ bảo vệ cơ thể vật chủ. Khi cơ thể tiếp xúc với vi sinh vật gây bệnh, miễn dịch thích ứng sẽ sản sinh ra bảo vệ cơ thể. Những kháng thể này được phát triển bởi các tế bào gọi là tế bào lympho B và có thể mất vài ngày để kháng thể hình thành. Nhưng sau lần tiếp xúc đầu tiên, hệ thống miễn dịch sẽ nhận ra kẻ xâm lược và phòng thủ chống lại nó. Bởi vì hệ thống miễn dịch không ngừng học hỏi và thích nghi, cơ thể cũng có thể chống lại vi khuẩn hoặc virus thay đổi theo thời gian.

2. Tầm quan trọng của hệ miễn dịch

Có vô vàn mối nguy hại sức khỏe đến từ môi trường sống. Những loại virus, vi trùng mà cơ thể chưa bao giờ gặp phải trước đây cũng có khả năng làm cho bạn bị bệnh chẳng hạn như virus viêm phổi cấp covid-19. Một số virus sẽ chỉ làm cho bạn bị bệnh trong lần đầu tiên tiếp xúc với chúng bao gồm các bệnh như thủy đậu, quai bị nhưng bạn sẽ không bị lại sau khi đã trải qua căn bệnh này. Đó là nhờ hệ thống miễn dịch đã ghi nhớ kẻ thù và nhanh chóng tiêu diệt những kẻ gây rối này trong lần gặp gỡ tiếp theo. Có thể ví hệ miễn dịch như người anh hùng thầm lặng, bạn sẽ không cảm thấy sự hiện diện của nó như cách mà các cơ quan nội tạng khác đang làm việc để duy trì hoạt động cho cơ thể. Nhưng nếu nó ngừng hoạt động vì bị yếu đi hoặc không thể chống lại những con virus đặc biệt, bạn sẽ bị bệnh.

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

Hệ miễn dịch cũng là lực lượng “an ninh” trong cơ thể, nó theo dõi tất cả các bất thường được tìm thấy và phản ứng kịp thời với những bất thường này. Theo đó, bất kỳ vi sinh vật hay virus mới nào xuất hiện trong cơ thể đều được xác định là kẻ thù và hệ miễn dịch sẽ đưa ra một “báo động” để chọn ra kháng thể phù hợp nhằm tấn công kẻ lạ mặt đó. Hệ miễn dịch có thể nhận ra hàng triệu kháng nguyên khác nhau kích thích đáp ứng miễn dịch trong cơ thể và sản xuất kháng thể. Nếu hệ miễn dịch khỏe mạnh, nó có thể ngăn chặn được nhiều căn bệnh từ cảm cúm cho đến các bệnh ung thư nguy hiểm.

Khi rào chắn tự nhiên này bị suy giảm sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các vi khuẩn, virus và các loại độc tố tấn công và gây bệnh trên người. Dị ứng hoặc mẫn cảm với một số chất có nguyên nhân đến từ rối loạn hệ miễn dịch. Khi này, hệ miễn dịch sẽ xác định một số yếu tố không nguy hiểm chẳng hạn như protein của hải sản, các hạt phấn hoa, lông động vật,... là đối tượng nguy hiểm cần tiêu diệt. Hệ miễn dịch sản xuất kháng thể chống lại nó (chất gây dị ứng) hoặc một số phản ứng để ngăn cho các chất này không thể xâm nhập vào cơ thể chẳng hạn như hắt xì, ho,... Một số bệnh lý khác có nguyên nhân đến từ rối loạn hệ miễn dịch bao gồm các bệnh tự miễn (lupus ban đỏ, thiếu máu, viêm khớp dạng thấp, bệnh nội tiết,...) hoặc các bệnh suy giảm hệ miễn dịch (HIV-AIDS, SCID).

Banner giữa bài viết - tinh dầu thông

Như vậy, nếu không có hệ thống miễn dịch, chúng ta sẽ không có cách nào chống lại những thứ có hại xâm nhập vào cơ thể từ bên ngoài hoặc những thay đổi có hại xảy ra bên trong cơ thể. Tóm lại, nhiệm vụ chính của hệ thống miễn dịch của cơ thể bao gồm:

  • Để chống lại vi trùng gây bệnh (mầm bệnh) như vi khuẩn, virus ký sinh trùng hoặc nấm và loại bỏ chúng khỏi cơ thể
  • Nhận biết và vô hiệu hóa các chất có hại từ môi trường
  • Chống lại những thay đổi gây bệnh trong cơ thể, chẳng hạn như tế bào ung thư

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

Làm sao để tăng cường hệ miễn dịch

1. Tiêm vacxin

Vắc xin là chế phẩm mang kháng nguyên có nguồn gốc từ sinh vật gây bệnh hoặc có cấu trúc giống kháng nguyên của vi sinh vật bệnh. Các kháng nguyên này là phiên bản suy yếu của virus để đảm bảo nó không có cơ hội tạo ra các dấu hiệu hoặc triệu chứng của bệnh. Nhưng chúng có thể kích thích hệ thống miễn dịch thích nghi tạo ra các kháng thể mới. Từ đó, hệ thống miễn diễn dịch sẽ ghi nhớ kẻ thù và biết cách bảo vệ cơ thể ở lần chạm trán tiếp theo trong tương lai. Đó là nguyên nhân vacxin giúp tăng cường hệ thống miễn dịch. Tuy nhiên, một số vacxin có thể gây tác dụng phụ không mong muốn như sốt, đau nhức và sưng tấy tại chỗ tiêm.

2. Hạn chế lạm dụng thuốc kháng sinh

Kháng sinh được sử dụng để ức chế và tiêu diệt vi khuẩn xâm hại cơ thể. Ở nồng độ thấp, kháng sinh thường không gây hại cho cơ thể nhưng việc thường xuyên lạm dụng kháng sinh cũng sẽ gây suy yếu hệ thống miễn dịch và khiến vi khuẩn kháng thuốc. Bạn có thể hiểu rằng, việc sử dụng kháng sinh chính là một giải pháp can thiệp nhân tạo để tiêu diệt vi khuẩn thay vì đặt niềm tin vào hệ thống miễn dịch của chính mình. Thuốc kháng sinh không chỉ tấn công vi khuẩn mà nó diệt cả vi khuẩn có lợi (ruột, đường hô hấp,...) và  đặc biệt các tế bào kháng thể của hệ miễn dịch. Nếu những tế bào này chết, khả năng phòng thủ của cơ thế sẽ giảm xuống kéo theo sự suy giảm của hệ miễn dịch. Như vậy, trừ trường hợp theo phải dùng theo chỉ định của bác sĩ, bạn nên hạn chế sử dụng loại thuốc này. Đối với một bệnh vặt như cảm mạo, cảm cúm,.. bạn có thể tham khảo các biện pháp chữa trị tự nhiên bằng xả, gừng, tỏi, cam,...

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

3. Thức ăn

Các chất dinh dưỡng bạn nhận được từ thực phẩm, đặc biệt là thực phẩm có nguồn gốc thực vật như trái cây, rau, thảo mộc và gia vị, rất cần thiết để giữ cho hệ thống miễn dịch hoạt động tốt. Nhiều loại thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật cũng có đặc tính kháng virusvà kháng khuẩn, giúp chúng ta chống lại nhiễm trùng. Kẽm, folate, sắt, selen, đồng và vitamin A, C, E, B6 và B12 có được từ thực phẩm lành mạnh cũng là các chất dinh dưỡng giúp tăng cường hệ thống miễn dịch.

Ví dụ: Nghiên cứu cho thấy thiếu vitamin C  có thể làm tăng khả năng nhiễm trùng. Vì cơ thể chúng ta không tự sản xuất loại vitamin hòa tan trong nước này, vì vậy chúng ta cần có được nó thông qua các loại thực phẩm (như trái cây họ cam quýt, quả kiwi và một số loại rau họ cải). Bạn có thể nhận được 95 miligam (mg), hoặc 106 phần trăm lượng vitamin C hàng ngày bằng cách ăn một nửa cốc ớt đỏ.

Protein cũng rất quan trọng cho sức khỏe miễn dịch vì các axit amin trong protein giúp xây dựng và duy trì các tế bào miễn dịch.Việc thiếu các chất dinh dưỡng đa lượng này có thể làm giảm khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể. Khi nói đến một chế độ ăn uống hỗ trợ sức khỏe miễn dịch tốt, hãy tập trung vào việc kết hợp nhiều thực vật và thực phẩm có nguồn gốc thực vật. Bạn nên thường xuyên bổ sung trái cây và rau vào thực đơn bữa ăn như cà rốt, bông cải xanh, ớt chuông đỏ, quả mơ, trái cây họ cam quýt (như cam, bưởi, quýt), và dâu tây. Đây đều là những nguồn vitamin A và C dồi dào. Bên cạnh đó, các loại hạt cũng sẽ cung cấp protein, vitamin E và kẽm giúp bạn luôn khỏe mạnh. Các nguồn bổ sung protein và kẽm khác bao gồm hải sản, thịt nạc và thịt gia cầm.

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

4. Kiểm soát căng thẳng

Như chúng đã biết ở trên, căng thẳng kéo dài dẫn đến nồng độ hormone cortisol tăng cao. Khi nồng độ cortisol liên tục cao, về cơ bản, nó sẽ ngăn hệ thống miễn dịch hoạt động và bảo vệ cơ thể trước các mối đe dọa tiềm tàng từ virus và vi khuẩn. Chính vì thế, để tăng cường hệ miễn dịch, thái độ sống cũng rất quan trọng. Bạn có thể học cách kiểm soát căng thẳng bằng thiền, học vẽ, tư vấn tâm lý, matxa cơ thể hoặc chỉ đơn giản là chia sẻ những điều phiền muộn trong cuộc sống với gia đình, bạn bè để tìm thấy sự an ủi và lời khuyên.

5. Tập thể dục thường xuyên

Tập thể dục thường xuyên làm giảm nguy cơ phát triển các bệnh mãn tính (như béo phì, tiểu đường loại 2 và bệnh tim), cũng như nhiễm virus và vi khuẩn, theo đánh giá trên Frontiers in Immunology vào tháng 4 năm 2018 .Tập thể dục cũng làm tăng sự giải phóng endorphin (một nhóm hormone làm giảm đau và tạo cảm giác khoái cảm) giúp kiểm soát căng thẳng, từ đó cải thiện phản ứng miễn dịch

Hệ thống miễn dịch là gì? Làm sao để tăng cường miễn dịch?

Các nghiên cứu xem xét cách tập thể dục ảnh hưởng đến cơ thể ở cấp độ tế bào cho thấy rằng các hoạt động thể chất có thể làm cho hệ thống miễn dịch của bạn cảnh giác hơn bằng cách ra tín hiệu cho các tế bào miễn dịch đi khắp cơ thể để tìm kiếm các tế bào bị hư tổn hoặc bị nhiễm bệnh nhằm kịp thời ngăn chặn các vi khuẩn, virus lạ đang “ủ mưu” xâm nhập vào cơ thể.

6. Ngủ đủ giấc - Giải pháp cho giấc ngủ sâu

Khi ngủ đủ giấc, cơ thể sẽ sản xuất các tế bào miễn dịch quan trọng như cytokine (một loại protein có thể chống lại quá trình viêm), tế bào T (một loại tế bào bạch cầu điều chỉnh phản ứng miễn dịch) và interleukin 12 (một cytokine tiền viêm). Tổ chức National Sleep, Hoa Kỳ khuyến nghị tất cả người trưởng thành nên ngủ ít nhất 7 tới 9 giờ mỗi đêm để tối ưu hóa sức khỏe. Hệ miễn dịch khỏe mạnh chính là tấm khiêng ngăn chặn các con virus nguy hiểm. Việc ăn uống healthy hay thể thao thường xuyên là những điều kiện cần nhưng vẫn chưa phải là điều kiện tiên quyết. Giấc ngủ không chất lượng >> nền tảng hệ miễn dịch khôn

Lily, Theo Reviview 365 tổng hợp